HISTORIA OKOLICY
Historia Romów w Sacromonte: Dzielnica jaskiń w Granadzie – przewodnik
Jaskinie Sacromonte chronią społeczność romską Granady od XVI wieku. Oto, jak zbocze na skraju miasta stało się kolebką flamenco.
Zobacz terminy flamenco w Sacromonte na GetYourGuide ↗Od miejskich murów po zbocze wzgórza
Po tym, jak Grenada padła łupem monarchów katolickich w 1492 roku, muzułmańska i żydowska ludność miasta była w kolejnych latach wypychana lub wypędzana, a przybywające w te strony rodziny romskie osiedlono poza murami starego miasta, na stromym zboczu wznoszącym się nad Albaicín. To zbocze stało się Sacromonte. Nie wybrano go ze względu na urodę – choć urody mu nie brakuje – to po prostu miejsce, w którym znalazła się zmarginalizowana społeczność, gdy zamknięto przed nią bramy otoczonego murami miasta, co stanowi punkt wyjścia dla niemal całej późniejszej historii tej dzielnicy.
Dlaczego akurat jaskinie?
Zbocza Sacromonte zbudowane są z miękkiego, piaszczystego konglomeratu, który stosunkowo łatwo można drążyć i formować, a wykute w nim jaskinie pozostają naturalnie chłodne podczas gorących grenadzkich lat i izolują od zimna zimą. Dla społeczności o ograniczonych zasobach i niewielkim dostępie do formalnego mieszkalnictwa w mieście, wydrążenie domu w zboczu wzgórza było praktycznym, skutecznym rozwiązaniem, a nie nowością. Przez pokolenia rodziny powiększały i ulepszały swoje jaskinie, a to, co zaczęło się jako podstawowe schronienie, stało się prawdziwymi, stałymi domami — pobielone wapnem domy-jaskinie, które do dziś definiują wygląd tej dzielnicy.
Społeczność, która stworzyła własną kulturę
Usytuowana na obrzeżach miasta, społeczność Sacromonte wykształciła własne, odrębne rzemiosła i zwyczaje — plecionkarstwo, garncarstwo, kowalstwo i inne zawody, które historycznie uprawiano w jaskiniach, obok muzyki i świąt tej społeczności. Nazwa dzielnicy, oznaczająca „świętą górę", pochodzi od relikwii związanych z patronem Granady, które rzekomo odnaleziono na wzgórzu w XVI wieku, dodając religijny wymiar miejscu, które na co dzień definiowali jego mieszkańcy, a nie opactwo wzniesione na szczycie. Te rzemiosła nie były przypadkowe — społeczność w dużej mierze wykluczona z cechów i warsztatów w obrębie murów miejskich musiała zbudować własną gospodarkę, opierając się na umiejętnościach i surowcach, jakie oferowało zbocze wzgórza.
Flamenco jako głos samej dzielnicy
Muzyka i taniec od najdawniejszych czasów były częścią codziennego i odświętnego życia w Sacromonte, a własna tradycja weselna i festiwalowa tej społeczności — to, co później nazwano zambrą gitaną — narodziła się właśnie w tych jaskiniowych domach, a nie w żadnej formalnej sali. To bezpośredni produkt specyficznej historii tej dzielnicy: społeczność o ograniczonym dostępie do miejskich instytucji budująca tradycję artystyczną całkowicie na własnych zasadach, we własnej przestrzeni, co w dużej mierze tłumaczy, dlaczego zambra do dziś jest tu zakorzeniona w sposób, w jaki nie jest nigdzie indziej.
Dzielnica, która dziś się zmieniła
W XX wieku wiele romskich rodzin wyprowadziło się z jaskiń Sacromonte do nowszych domów w innych częściach Granady, a charakter i skład ludnościowy tej dzielnicy znacznie się zmieniły. Część jaskiń opustoszała, inne zajęli artyści, społeczności alternatywne i – coraz częściej – obiekty wynajmu krótkoterminowego, obok lokali flamenco podtrzymujących dawną tradycję. Dzisiejsze Sacromonte to autentyczna mieszanka – wielopokoleniowe rodziny, nowi mieszkańcy i turyści zaglądający tu na wieczór – a nie jednorodna, zżyta społeczność sprzed lat. Warto o tym wiedzieć, zamiast oczekiwać skansenu zamrożonego w czasie.
Gdzie dowiedzieć się więcej o jaskiniach
Dla odwiedzających, którzy szukają czegoś więcej niż tylko wieczornego wyjścia, Museo Cuevas del Sacromonte — plenerowe muzeum etnograficzne w Barranco de los Negros — odrestaurowuje i zachowuje jedenaście oryginalnych jaskiń mieszkalnych zamieszkiwanych aż do lat 60. XX wieku, a także prezentuje ekspozycje poświęcone rzemiosłu, rolnictwu i codziennemu życiu na zboczu wzgórza. To doskonały sposób, by poznać historię tej dzielnicy w świetle dnia, niezależnie od wieczornego pokazu flamenco, i naturalnie uzupełnia wizytę, jeśli planujesz spędzić w Sacromonte i Albaicín więcej niż jeden wieczór. Oglądanie odrestaurowanych jaskiń za dnia sprawia, że wieczorna zambra w jaskini robi zupełnie inne wrażenie — bo już wiesz, jak naprawdę wyglądał zwykły dom w jaskini w Sacromonte.